Lý giải hiện tượng sạt lở san phẳng làng mạc ở Quảng Nam

(PLTT) – Vụ trượt lở xảy ra vào ngày 28/10 vừa qua nằm trong phạm vi đới dập vỡ mạnh, các đá trong diện trượt lở là nhóm đá biến chất giàu alumosilicat.

Mấy năm gần đây, các tỉnh miền núi Trung Bộ xảy ra hiện tượng trượt lở đất nghiêm trọng, có những ngôi làng bị xóa sổ hoàn toàn.

Vụ sạt lở ở Nam Trà My mới đây

Theo Viện Khoa học Địa chất và Khoáng sản (Bộ TN-MT), Quảng Nam là một trong các địa phương đã được điều tra về hiện trạng trượt lở đất đá từ năm 2019.

Các huyện Bắc Trà My, Nam Trà My, Tiên Phước, Phước Sơn được đánh giá có nguy cơ rất cao về trượt lở đất đá, kế đến là các huyện Tây Giang, Đông Giang và Nam Giang có nguy cơ cao.

Tại thôn 1 (xã Trà Leng), địa hình khu vực có độ cao tuyệt đối 300 – 900m, chủ yếu thuộc dạng núi trung bình đến cao. Địa hình chủ yếu có nguồn gốc bóc mòn – xâm thực, độ dốc sườn tự nhiên 25 – 35 độ. Thảm phủ thực vật là rừng trồng cây lâm nghiệp (chủ yếu là cây keo) với mật độ che phủ 80 – 85%. Mạng lưới khe suối trong khu vực đa phần là các khe suối ngắn, dốc, các thung lũng suối hẹp và dốc ở thượng nguồn có dạng hình chữ “V”, đều đổ vào sông Trà Leng.

Khu vực sạt lở thôn 1 có sự phân bố đứt gãy chạy dài khoảng 20km, làm cho đá của khu vực bị cà nát, dập vỡ rất mạnh. Đá bị dập vỡ khiến kết cấu đá yếu, đồng thời tạo điều kiện để quá trình phong hóa phát triển sâu, tạo vỏ phong hóa dày.

Vụ trượt lở xảy ra vào ngày 28/10 vừa qua nằm trong phạm vi đới dập vỡ mạnh, các đá trong diện trượt lở là nhóm đá biến chất giàu alumosilicat.

Vụ trượt lở tại thôn 1, xã Trà Vân xảy ra tại địa hình có độ cao 600 – 900m, độ dốc tự nhiên 20 – 30 độ, thảm thực vật là rừng trồng lâm nghiệp, độ che phủ 65 – 70%, mạng lưới khe suối ngắn và dốc.

Trong diện tích khu vực trượt lở tại thôn 1 có sự phân bố của đứt gãy chạy theo phương Đông Bắc – Tây Nam, gần nút giao với đứt gãy phương Tây Bắc – Đông Nam. Các khe nứt này làm cho đá của khu vực bị cà nát, dập vỡ rất mạnh. Đá bị dập vỡ làm cho kết cấu của đá yếu, khiến quá trình phong hóa phát triển sâu, lớp vỏ phong hóa dày.

Khu vực sạt lở tại thôn 6 xã Phước Lộc (huyện Phước Sơn), địa hình cao tuyệt đối 800 – 1.300m, thuộc dạng núi cao. Địa hình khu vực này có nguồn gốc bóc mòn – xâm thực, độ dốc tự nhiên 20 – 35 độ, các khe suối ngắn và dốc hình chữ “V”, đều đổ nước vào nguồn chính Đăk Mên.

Diện tích khu vực trượt lở tại thôn 3 có sự phân bố của đứt gãy chạy theo phương Tây Bắc – Đông Nam và gần nút giao với đứt gãy phương vĩ tuyến.

Các điểm trượt lở đất đá nói trên đều có nhiều tương đồng về cấu trúc địa chất, đá nằm trong khu vực sạt lở bị cà nát, dập vỡ rất mạnh. Kết quả điều tra trên địa bàn tỉnh Quảng Nam ghi nhận 723 vị trí có biểu hiện trượt lở đất đá; 1.286 vị trí đã xảy ra trượt lở được xác định từ khảo sát thực địa.

Trong số 1.286 vị trí trượt lở đã xác định có 353 vị trí có quy mô nhỏ, 531 vị trí có quy mô trung bình, 389 vị trí có quy mô lớn, 12 vị trí quy mô rất lớn và 1 vị trí có quy mô đặc biệt lớn.

PGS Trần Tân Văn, Viện trưởng Viện Khoa học Địa chất và Khoáng sản phân tích, nguyên nhân kích hoạt chính gây ra trượt lở ở miền Trung là do mưa bão kỷ lục cường độ cao, kéo dài liên tục gần như cả tháng. Kết quả làm đất đá bị bão hòa, sũng nước, vừa làm tăng các lực gây trượt, vừa làm giảm các lực kháng trượt, thúc đẩy nhanh quá trình trượt lở.

Theo nghiên cứu, chỉ cần mưa với cường độ khoảng 100mm/ngày hoặc nhỏ hơn nhưng kéo dài liên tục hàng chục ngày là đã đủ để khiến cho đất đá bị bão hòa nước. Trong khi đó khu vực miền Trung vừa qua mưa vừa lớn lại vừa kéo dài, tất yếu dẫn đến trượt lở và lũ quét.

Lý giải vì sao trong các năm trước cũng có nhiều trận mưa lớn nhưng không xảy ra trượt lở nghiêm trọng như năm nay, PGS Trần Tân Văn cho biết, mưa còn đi kèm với các hiện tượng thời tiết đặc trưng của các năm. Ví dụ, năm 2019, hiện tượng thời tiết El Nino dẫn đến khô hạn kéo dài tại miền Trung. El Nino cũng khiến cho cấu trúc đất đá thay đổi, độ rỗng trong lòng đất lớn hơn.

Năm nay lại xuất hiện hiện tượng La Nina, mưa bão liên tục đổ vào miền Trung. Những trận mưa lịch sử trút xuống liên tục. “Miền Trung như một túi nước, khu vực miền núi lượng nước cực lớn ứ lại trong kết cấu rỗng của lòng đất. Chỉ cần có trận mưa lớn lập tức xảy ra sạt lở”.

Trà My (t/h)

Bài viết liên quan:

Nguồn: